Rijnlandse Geschiedenis streeft naar meer historische samenhang en kennisuitwisseling in de regio.

verenigingen

musea

instellingen

Drie artikelen over scoutinggroepen

Onder Artikelen zijn drie artikelen geplaatst over scoutinggroepen in Zoetermeer, Sassenheim en Alkemade, die kort na de Tweede Wereldoorlog werden opgericht.

+ meer

De Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland streeft naar meer samenhang en samenwerking rond de geschiedenis en het cultuurhistorisch erfgoed van Rijnland. Bijna vijftig lokale en regionale organisaties in Rijnland hebben zich bij ons aangesloten. Gezamenlijk zetten wij ons in voor het bereiken van dit doel. Zie voor meer informatie OVER ONS.

Nieuws

Overtoom Blauwe molen in uitzending RTV NH

2 apr 2026 - In een uitzending van het programma “De verdwenen stad” van RTV Noord-Holland over het verdwenen water van de Krommert, in wat nu Amsterdam is, kwam een overhaal of overtoom voor. Omdat er bij de Blauwe molen in Rijpwetering nog een overtoom aanwezig is, werden er bij deze plek opnamen gemaakt om de werking ervan te illustreren. Molenaar Alice de Wit legde een en ander uit. De overtoom bij de Blauwe molen was geschikt voor kleine boten, zoals de zogeheten polderbok die door boeren werd gebruikt om in de polder, maar ook de boezem te varen. De overtoom bij de Krommert was aanzienlijk groter. De gehele uitzending is hier te zien. De overtoom bij de Blauwe molen is een rijksmonument. De overtoom is waarschijnlijk vlak na 1883 gebouwd.

Video over de Bosmolen uit 2003 en de Molenviergang uit 1994 online

30 mrt 2026 - Een film over de verplaatsing van de Bosmolen naar de Lagenwaardsepolder en een film over de Molenviergang Aarlanderveen staan sinds kort op het Youtubekanaal van de Rijnlandse Molenstichting. De verplaatsing van de Bosmolen vond plaats in 2003 vanwege de aanleg van de boortunnel van de Hogesnelheidslijn. De film over de Molenviergang was gemaakt vanwege Monumentendag in 1994. Beide films duren twintig minuten en doken onlangs op in het archief van de stichting. Na digitalisering zijn de films met toestemming van de maker of opdrachtgever online gezet zodat dit relatief recente onderdeel van de rijke molenhistorie van het Rijnland voor het grote publiek toegankelijk is. Het Youtubekanaal is hier te vinden.

Nieuwsbrief 54, 29 maart 2026

30 mrt 2026 - In deze nieuwsbrief blikken we terug op de geschiedenis van het bijzondere, nieuw verworven pand Lange Mare 110. Niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk, met een aantal foto's uit de oude doos. Waaronder foto's van oud-bewoner Willem Zwart. Hij deelt familieherinneringen met ons over onder andere de apotheek in het voorhuis en huurder Jan Wolkers. We kijken ook vooruit, naar de plannen voor de restauratie van Lange Mare 110, mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van Stichting Kasteel Endegeest. We zijn heel blij met de ruim zeven ton die we binnenkort zullen ontvangen. Van de Latijnse School hebben we juist recente foto's in deze nieuwsbrief staan, gemaakt met een warmtecamera. Ze illustreren de enorme winst die de nieuwe schuiframen met vacuümglas opleveren: minder warmteverlies en meer comfort. Ook al is de lente begonnen, de ochtenden en avonden zijn nog fris. En in de zomer wil je de warmte juist buiten houden. Link naar de Nieuwsbrieven

Lezing: Leiderdorp: het vliegveld dat er niet kwam.

28 mrt 2026 - Op 26 maart organiseerde de Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland in samenwerking met het Leiderdorps Museum een lezing over de plannen die in 1938 bestonden om een International Airport aan te leggen bij Leiderdorp. De Power Pointpresentatie, die getoond werd tijdens de presentatie, is te zien onder Artikelen, Besprekingen en Rapportages. Link naar de presentatie

Lezing: De lotgevallen van stuurman H.P. Steggerda tijdens de tweede wereldoorlog in de Indische en stille oceaan

25 mrt 2026 - Aan de hand van brieven en aantekeningen van zijn schoonvader Herman Steggerda neemt Aart Verhoeven ons mee naar de geschiedenis van de koopvaardij in de Pacific. Herman Steggerda was in 1935 als leerling stuurman in dienst getreden bij de Koninklijke Paketvaart Maatschappij. Net voor het uitbreken van de oorlog werd hij op de ‘Boissevain’ geplaatst en maakte hij een reis naar Australië. Bij aankomst in Soerabaja kreeg hij -begin februari 1942- de opdracht om naar Makassar te gaan. Hij moest het commando over drie sleepboten nemen en ze in optocht naar Soerabaja brengen. Op weg naar Makassar werd z’n schip (de van Lansberge) op 4 februari 1942 aangevallen door Japanse vliegtuigen. Het schip ging ten onder, maar hij overleefde de aanval, bleef enkele weken aan land en vertrok op 30 maart 1942 met één van de laatste schepen (de Khoen Hoea) uit Tjilatjap richting Australië. Daar aangekomen was hij als stuurman op achtereenvolgens de ‘Karsik’, de ‘van den Bosch’ en de ‘Fort Wilhelmus’ betrokken bij de bevoorrading van de geallieerde troepen in de wateren rond Nieuw Guinea.* Oorlogsperiodes In de lezing komen (in vogelvlucht) de volgende periodes aan de orde: a. de periode vanaf 3 september 1939 (inval Duitsland in Polen) tot 10 mei 1940 (Nederlandse capitulatie) b. de periode van10 mei 1940 (Nederland bezet) tot 8 december 1941 (Oorlogsverklaring tegen Japan) c. de periode van 8 december 1941 tot 9 maart 1942 (Capitulatie KNIL) d. de periode van 9 maart 1942 tot 15 augustus 1945 (Capitulatie Japan). Aan het eind van de lezing zullen enkele verschillen tussen de Atlantische en Indische inzet van de koopvaardij worden benoemd. Aart Verhoeven is amateur historicus en heeft na z’n pensionering uitgebreid onderzoek gedaan naar het verblijf van z’n schoonmoeder in het beruchte Tjidengkamp in Batavia. De resultaten van dit onderzoek met daarbij de lotgevallen van de verschillende bevolkingsgroepen ten tijde van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië zijn te beluisteren in de door de Stichting Comité 4 en 5 mei Soest en Soesterberg uitgebrachte zesdelige Podcast serie “De Nacht van de Rijzende Zon”. De inzet van de Nederlandse koopvaardij schepen was in die fase van de oorlog mede beslissend voor het tegenhouden van de Japanse troepen richting Australië. Het leverde de Nederlanders de eretitel van “Vierde Bondgenoot” op. Kosten €10,50 Waar: Katwijks Museum Wanneer: Woensdag 25 maart 2026 Tijd: 19.30 - 21.30 uur

Naar het nieuwsoverzicht

Agenda eendaags

Van akker tot archief: sporen van agrarische geschiedenis van Zuid-Holland

22 jun 2026 - Wat zijn de ontwikkelingen op het gebied van onderzoek naar plattelands- en agrarische geschiedenis in Zuid-Holland? Welke bronnen zijn hiervoor in het (provinciaal) archief te vinden? Waar liggen kansen voor vervolgonderzoeken? Noteer 22 juni vast in je agenda en meld je meteen aan voor onze studiebijeenkomst! Meld je alvast aan Zuid-Holland kent een rijke landbouw- en veeteelt-traditie. Deze activiteiten hebben eeuwenlang invloed gehad op de vorming en indeling van het landschap, de bouw van molens en boerderijen en de sociaal-economische geschiedenis. Diverse transities, zoals ruilverkaveling, schaalvergroting en mechanisatie, veranderden deze sector in de afgelopen decennia sterk. Dit heeft invloed gehad op de rol van het platteland in de regio en de provincie, maar ook op het landschap en de waardering van agrarische monumenten. Informatie, beelden en verhalen over deze sector zijn terug te vinden in diverse historische bronnen in de Zuid-Hollandse archieven. Tijdens deze studiebijeenkomst gaan we in op de hernieuwde belangstelling voor plattelandsgeschiedenis en agrarisch erfgoed in de onderzoekswereld. En we kijken waar kansen liggen voor vervolgonderzoek en hoe je dit kunt aanpakken. Over de bijeenkomst Wanneer: maandag 22 juni 10.00-12.00 uur (inloop vanaf 09.30 uur): ochtendprogramma 12.00-13.00 uur: lunch 13.00-15.00 uur: middagprogramma (beperkt plaats) Waar: Provinciehuis Zuid-Holland (ochtend/lunch), Nationaal Archief (middag) Voor wie: medewerkers en vrijwilligers van musea, archieven, historische verenigingen en andere erfgoedorganisaties in Zuid-Holland, onderzoekers en studenten, medewerkers provincie Zuid-Holland Inhoud: bekijk hier alle details over de bijeenkomst Aanmelden: gratis, via de website van Erfgoedhuis Zuid-Holland

Naar de agenda

Agenda meerdaags

Geen meerdaagse items in de agenda van Erfgoedhuis Zuid-Holland.

Naar de agenda

Artikelen

Katholieke scouting in Zoetermeer 1946-1975

7 mrt 2026 - Vanaf 1907 ontstaat in Engeland de scouting. Langzaamaan kwamen er in Nederland ook groepen; na de Tweede Wereldoorlog vooral om de ‘vervlakte jongeren’ te vormen en op hoger peil te brengen. Onder de vlag van de Katholieke Jeugdbeweging ontstonden lokale initiatieven als Verkenners en Gidsen. In Zoetermeer werden door enthousiaste vrijwilligers - onder de vlag en controle van de parochie - groepen opgericht met namen als Koekoeken en Haviken. Ze hielden speurtochten, gingen op kamp en leerden seinen, geheimschrift en knopen. Ook verdieping van geloof kwam aan de orde. Er waren altijd klusjes te doen als pannen afwassen, maar bij elke activiteit lag de nadruk op (samen) iets leren. In de jaren 1970 kwam de scouting los te staan van de kerk, maar tradities bleven: een uniform, samen spelen met leermomenten en het bijbrengen van respect voor de natuur.

Van padvinderij naar scouting. (de geschiedenis van ScoJeSa)

7 mrt 2026 - Dit artikel neemt u mee van de oprichting in 1946 in Sassenheim van twee groepen padvinderij, te weten; de St. Pancratiusgroep voor jongens en de St. Theresiagroep voor meisjes, tot heden. Scojesa staat voor; Scouting Jeugd Sassenheim.

Padvinderij en scouting in voormalig Alkemade

7 mrt 2026 - In de voormalige gemeente Alkemade ontstonden na de Tweede Wereldoorlog verschillende scoutinggroepen. In Roelofarendsveen werd in 1925 de jeugdvereniging St. Josephs Gezellen opgericht, waar jongens samenkwamen voor ontspanning en activiteiten. Tijdens de Duitse bezetting werd scouting verboden, maar na 1945 werden in dorpen zoals Rijpwetering, Oud Ade en Oude Wetering opnieuw groepen opgericht. In Rijpwetering en Oud Ade ontstond de Pastoor van der Plaatgroep met verkenners, zeeverkenners en gidsen. In Oude Wetering werd de St. Jacobusgroep opgericht, die activiteiten organiseerde zoals kamperen, sport en buitenactiviteiten. In Roelofarendsveen bestonden daarnaast Gidsen- en kaboutergroepen voor meisjes en de Rakkers voor jongens. De jeugdverenigingen organiseerden wekelijkse bijeenkomsten, speurtochten, kampvuren en zomerkampen. In de jaren zeventig nam de belangstelling voor sommige groepen af. Sommige verenigingen gingen samen of verdwenen. Later ontstonden nieuwe jeugdorganisaties, zoals Ranonkel en Stichting Jouw Alkemade, die activiteiten voor jongeren bleven ondersteunen.

Kasteel Rosenburg te Voorschoten

6 feb 2026 - Rosenburg werd voor het eerst in 1285 als munitionis vermeld, een zwaar verdedigbaar kasteel, en was toen gedeeld eigendom van graaf Floris V en Dirk II van Wassenaer. In de jaren daarna werd Rosenburg eigendom van een jongere tak van de Van Wassenaers. In 1351 werd Rosenburg door graaf Willem V belegerd en vermoedelijk ook afgebroken. Daarna werd Rosenburg het eigendom van diverse rijke burgers. Een ingemetselde steen vermeldde dat Rosenburg in 1573 door Leidse burgers was vernield en in 1607 werd hersteld door zijn nieuwe eigenaar Adriaan van Ylem. In 1657 kreeg eigenaar Jacobus Maestertius flinke ruzie met ambachtsheer Arent VIII van Duivenvoirde omdat hij Rosenburg ridderhuyse had genoemd. In 1707 wordt admiraal Jan Gerrit van Wassenaer eigenaar van Rosenburg. Hij gaat over tot complete herbouw. In de periode 1711 - 1714 overlijden echter zijn echtgenote en drie kinderen; alleen zijn oudste kind blijft in leven. Jan Gerrit raakte hierdoor in ‘grote malaise’ en werd een veelvraat met als gevolg hevige pijnen. In de nacht van 29 oktober 1723 werd de beroemde medicus Boerhaave opgeroepen; hij constateerde een gescheurde slokdarm. De volgende dag overleed Jan Gerrit. De erfgenamen lieten daarop de nog nieuwe buitenplaats tot de grond toe afbreken. Tegenwoordig is op het terrein een kinderboerderij gehuisvest. Noot: Eerder verscheen op onze website 'Een vergeten stukje Rosenburg' dat gaat over de gevelsteen op een Heerenhuis in Katwijk.

De Leidse vrouwenbeweging en de regio

6 jan 2026 - In dit artikel belicht Agnes van Steen meerdere vrouwen uit de omgeving van Leiden die betrokken waren bij de Leidse vrouwenbeweging. Zij baseert zich daarvoor op haar promotieonderzoek – waarvan in november 2025 een handelseditie is verschenen – met de titel: Van liefdadigheid naar abortusstrijd. Leidse vrouwen en de Nederlandse vrouwenbeweging van 1860 tot 1990. Hierin valt te lezen hoe de Leidse vrouwenbeweging – als onderdeel van een landelijke beweging – zich over een periode van 130 jaar ontwikkelde. Het gaat om diverse organisaties die voor verschillende vrouwenrechten streden en aanverwante verenigingen. Centraal staan de Leidse vrouwen die actief waren en ook de rol van de Universiteit Leiden in de emancipatiestrijd wordt belicht. Bij ‘Leidse’ vrouwen valt echter een kanttekening te plaatsen: vaak strekten de Leidse afdelingen van organisaties zich uit tot omliggende gemeentes, zoals Oegstgeest. Dit betekent dat ook vrouwen uit die gemeentes een rol speelden in de Leidse vrouwenbeweging.

Naar de artikelen