Menu
Rijnlandse Geschiedenis streeft naar meer historische samenhang en kennisuitwisseling in de regio.

Nieuws

Gedigitaliseerde versie van de Leidse volkstelling van 1815 

17 nov 2026 - Kortgeleden is de gedigitaliseerde versie van de Leidse volkstelling van 1815 ter beschikking gekomen, waaraan nog toegevoegd een aantal andere bestanden uit hetzelfde jaar. Dit databestand is van belang voor iedereen die geïnteresseerd is in de Leidse sociale geschiedenis of economische geschiedenis of historische demografie, maar ook in de lokale geschiedenis of genealogie. De volkstelling van 1815 past in de reeks tellingen die aan het einde van de achttiende en begin negentiende eeuw gehouden zijn, waarmee het statistische tijdperk wordt ingeluid, maar is uitvoeriger dan de daarvóór gehouden tellingen. Per adres zijn naam en voornamen van het gezinshoofd opgegeven, het aantal mannelijke leden van het huishouden (gesplitst in drie leeftijdsgroe­pen: beneden de 18, van 18 tot 50 jaar en boven de vijftig jaar), het aanta1 vrouwelijke leden, het aantal gehuwden, weduwnaars en weduwen alsmede een opgave van de gods­dienst van de leden van het huishouden. Maar: het volkstellingsregister van 1815 is niet volmaakt: de samenstelling van hoofd- en eventuele nevenhuishoudens wordt niet duidelijk vermeld, zoals bijvoorbeeld de mogelijke aanwezigheid van overige inwonen­den (dienstpersoneel). Daarnaast ontbreken gegevens als beroep en belastingaanslag. Deze laatste twee lacunes worden echter in belangrijke mate goedgemaakt doordat de volkstelling van 1815 aan enige andere belangrijke registers gelinkt kon worden: het register van patentplichtigen dat informatie bevat om­trent het beroep van het hoofd van het huishouden en eventueel het tweede be­roep daarvan, alsmede de huurwaarde van het pand. De registers van de omslag van het lantaarn‑ en brandspuitengeld, recognities en belasting op de huurwaarde der gebouwde eigendommen geven ook informatie over de huurwaarde van het pand en de aanduiding ‘arm’ bij de betaling. Ook kon nog informatie uit de legger van het personeel en meubilair toegevoegd worden. Dit is een soort weeldebelasting die alleen over het meer welgestelde deel van de bevolking gaat. Daarnaast zijn data uit het door J.L. Ponsen vervaardigde databestand van het Huisnommerboek van Leiden uit 1871 toegevoegd waardoor de adressen in het databestand voorzien zijn van de in 1871 ingevoerde straatnamen en huisnummers en geolocaties. Het volledige bestand is raadpleegbaar op https://doi.org/10.17026/SS/MJEIJE H.D. Tjalsma

Toekenning Oud Leiden Wetenschapsprijs 

9 nov 2026 - De Oud Leiden Wetenschapsprijs is dit jaar toegekend aan het boek De Pieterskerk in Leiden 1795-heden. Herinnering en gemeenschap van Ward Hoskens. Deze wetenschapsprijs is een initiatief van de Historische Vereniging Oud Leiden en wordt iedere twee jaar uitgereikt.  Hoskens kiest in zijn studie naar twee eeuwen Pieterskerk voor een vernieuwende benadering. Naast aandacht voor de architectuur, stelt hij ook de maatschappelijke en cultuurhistorische functies van dit gebouw centraal. Daarbij is hij erin geslaagd een mooie balans te vinden tussen wetenschap en publieksvriendelijkheid. Datzelfde geldt voor de wijze waarop hij anekdote, analyse en historisch overzicht weet te combineren. Hiermee wil de jury geenszins de kwaliteit van de andere inzendingen te kort te doen: het winnende boek ‘weerspiegelt de top van een imposante ijsberg’.  De andere drie nominaties gingen naar Vrouwe Barmhartigheid in de kou van Peterhans van den Broek, A companion to Medieval and Early Modern Leiden (redactie Arie van Steensel en Ariadne Schmidt) en De Borneoreiziger en de barones van Claartje Bunnik.  Vrouwe Barmharigheid heeft de geschiedenis van het sociaal werk van De Bakkerij tot onderwerp. De artikelen in de bundel A companion bieden een gevarieerd overzicht van acht eeuwen Leidse geschiedenis en in De Borneoreiziger staan de avontuurlijke levens van Anton Nieuwenhuis en Margaretha van Uexküll Güldenband centraal.  Tot slot heeft de jury besloten een eervolle vermelding toe te kennen aan de website van Historisch Leiden in kaart. Omdat dit een doorlopend digitaal platform betreft, kon het project formeel niet meedingen naar de wetenschapsprijs die bedoeld is voor een voltooid wetenschappelijk project. De prijs, een oorkonde en een bedrag van € 1000,-, is zaterdag 7 november uitgereikt door de voorzitter van de HVOL tijdens de dies van de vereniging in de Hooglandse Kerk.

Naar het nieuwsoverzicht

Agenda eendaags

Aan de slag met je AI-beleid 

1 dec 2026 - Kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, AI) biedt grote kansen voor de erfgoedsector. Bijvoorbeeld voor het sneller ontsluiten van archieven en collecties. Of om inzicht te krijgen in data over publiek en bezoekers. Maar er zijn ook risico’s, bijvoorbeeld onjuiste informatie of hoog energieverbruik. Hoe kun je hier als erfgoedorganisatie beleid op ontwikkelen?   Meld je aan Over deze cursus AI (Artificial Intelligence) is een technologie die de laatste jaren binnen het bereik van steeds meer gebruikers is gekomen, denk aan ChatGPT, Claude en Copilot. Ook medewerkers en vrijwilligers van erfgoedorganisaties maken steeds vaker gebruik van AI-systemen. Bijvoorbeeld om oude handschriften geautomatiseerd te laten transcriberen, afbeeldingen voor communicatie te ontwikkelen of om financiële gegevens te analyseren en stroomlijnen. Het gebruik van AI roept belangrijke ethische vragen op. Zoals de betrouwbaarheid van de resultaten, omgang met ‘bias’ (vooroordelen) in datasets of de ecologische voetafdruk (zoals stroomverbruik). In deze interactieve workshop gaan we samen aan de slag om inzicht te krijgen in deze dilemma’s én om een eerste stap te zetten richting een gedragen AI-beleid binnen jouw organisatie. Wat je leert Na afloop van deze cursus: Heb je inzicht in de ethische dilemma’s en maatschappelijke impact van AI in de cultuursector Heb je de eerste concrete stap gezet richting een AI-beleid voor jouw organisatie Kun je de visie en waarden van je organisatie vertalen naar duidelijke richtlijnen voor AI-gebruik Beschik je over praktische handvatten om het gesprek over AI binnen je organisatie te voeren en voort te zetten Doelgroep De cursus is bedoeld voor vrijwilligers, medewerkers en leden van historische verenigingen, (streek)musea, archieven, gemeenschappen en andere erfgoedinstellingen. Je bent welkom als je gaat starten met het schrijven van AI-beleid, of wanneer je al een eerste (concept)versie hebt liggen en deze wil aanscherpen. We adviseren je om een collega mee te nemen. Vul voor je collega het formulier opnieuw in i.v.m. het aantal beschikbare plaatsen. Programma Bekijk meer informatie op onze website. De cursus bestaat uit twee bijeenkomsten:  1 december, 10.00 - 17.00 uur (inloop vanaf 09.30 uur) Locatie: De Machinist, Willem Buytewechstraat 45, Rotterdam 22 december: digitaal, 11.00 - 12.30 uur Locatie: digitaal, via Microsoft Teams Verhinderd? Deelname is gratis maar er is een beperkt aantal plekken beschikbaar. Meld je aan via het onderstaande formulier.  Kun je onverhoopt toch niet komen? Geef tijdig de afmelding, of naam van vervanger (bijvoorbeeld je collega) aan ons door via info@erfgoedhuis-zh.nl. Je kunt hiermee een ander blij maken!  Praktisch Wanneer en waar:  1 december, 10.00 - 17.00 uur (inloop vanaf 09.30 uur) De Machinist, Willem Buytewechstraat 45, Rotterdam 22 december, 11.00 - 12.30 uur Digitaal Aanmelden: verplicht, via de website van Erfgoedhuis. Kosten: deelname is gratis Opmerkingen: Neem je laptop en oplader mee naar de cursus.  Je ontvangt als deelnemer vooraf een opdracht om ter voorbereiding mee aan de slag te gaan. Op die manier kunnen we tijdens de cursus gelijk de diepte in. We adviseren je om een collega mee te nemen. Vul voor je collega het formulier opnieuw in i.v.m. het aantal beschikbare plaatsen.  

Naar de agenda

Agenda meerdaags

Geen meerdaagse items in de agenda van Erfgoedhuis Zuid-Holland.

Naar de agenda

Artikelen

Naar de artikelen

Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door

Advertentie