Rijnlandgeschiedenis.nl gebruikt cookies om bezoek te meten en om het voor bezoekers mogelijk te maken informatie op deze website te delen via social media. Door verder gebruik te maken van deze website ga je hiermee akkoord.

Accepteer cookies

Nieuws

Oudste resten van vroegmiddeleeuwse stad gevonden bij opgraving 

21 jul 2026 - Archeologen hebben naar eigen zeggen in de grond onder de Breestraat de oudste resten van Leiden gevonden. Het zijn bijna veertig houten palen, waarvan een flink deel uit de periode tussen 650 en 900 na Christus komt. 'De vondsten zijn spectaculair en veranderen het bestaande beeld van de oudste bewoning van Leiden', meldt Erfgoed Leiden en Omstreken. De palen werden gevonden bij opgravingen die werden gedaan bij de bouw van een fietsenkelder onder de Albert Heijn in de Breestraat. 'Ze vormen een duidelijke aanwijzing dat mensen in de vroege middeleeuwen ook op de zuidelijke oever van de Rijn woonden', stelt Erfgoed Leiden en Omstreken. 'Waarschijnlijk gebeurde dat tijdelijk. De opgraving laat namelijk ook zien dat het oudste bewoningsniveau uiteindelijk overstroomde. Van een doorlopende bewoning tot de aanleg van de Breestraat en de snelle stadsontwikkeling in de twaalfde eeuw was dus geen sprake.' De oudste resten van bebouwing die tot nu toe in Leiden zijn gevonden, zijn houten palen die uit het jaar 1000 stammen. De stad wordt in oude bronnen mogelijk voor het eerst genoemd rond het jaar 850. Het gaat dan om drie nederzettingen met de naam Leython. Vrij vertaald: 'aan de wateren'. Erfgoed Leiden en Omstreken: 'Historici vermoeden al langer dat de genoemde Leythons bij het huidige Leiden lagen. Eerdere opgravingen leverden wel aanwijzingen voor bewoning vanaf ongeveer het jaar 1000 op, maar overtuigend archeologisch bewijs voor het vroegste Leiden ontbrak tot de recente vondsten in de Breestraat.' De archeologen spreken van 'nieuwe aanknopingspunten in de verdere zoektocht naar het ontstaan van de stad'. Bron: TV West 18 juli 2026

Verken de Limes 

18 jul 2026 - De zomer is hét moment om de Limes te ontdekken. Test je kennis in de Limes Zomer Quiz, ontmoet Romeinse legionairs, ontdek bijzondere tentoonstellingen en trek eropuit langs de oude Romeinse grens. In deze nieuwsbrief vind je inspiratie voor de leukste uitjes langs de Limes. Link naar de Nieuwsbrief

Samen op zoek naar nieuwe vrijwilligers 

8 jul 2026 - Ruim 20.000 vrijwilligers werken dagelijks aan het Zuid-Hollandse erfgoed, maar hun aantal daalt door tijdgebrek en vergrijzing. Daarnaast zoeken vrijwilligers vaker kortlopende projecten. Hoe zorg je als erfgoedorganisatie voor een open en aantrekkelijke omgeving voor nieuwe vrijwilligers? En hoe behoud je de betrokkenheid van je huidige vrijwilligers? Over deze cursus Dagelijks zetten ruim 40.000 vrijwilligers zich in voor het Zuid-Hollandse erfgoed. Onder invloed van bijvoorbeeld tijdgebrek of de coronapandemie, neemt het aantal vrijwilligers echter af. Hoe kun je er als erfgoedorganisatie voor zorgen dat jouw organisatie dan zo open mogelijk staat voor nieuwe vrijwilligers? Met dit vraagstuk gaan we aan de slag tijdens de cursus Samen op zoek naar nieuwe vrijwilligers. Wil jij samen met andere erfgoedorganisaties aan de slag om nieuwe vrijwilligers en te bereiken, te boeien en aan je te binden? Meld je dan snel aan! Doelgroep De cursus is bedoeld voor personen die verantwoordelijk of actief zijn op strategisch-tactisch niveau binnen het vrijwilligersbeleid. Denk hierbij aan: Directeuren Bestuursleden (met vrijwilligersbeleid in portefeuille) Vrijwilligerscoördinatoren De cursus is geschikt voor zowel betaalde medewerkers als vrijwilligers. Programma Om het meeste uit deze training te halen, verzoeken we je om in ieder geval bij alle drie bijeenkomsten op locatie aanwezig te zijn. Bij voorkeur ben je met twee personen per organisatie bij de training aanwezig. Maandag 14 september, 09.30-12.30 uur (op locatie): vrijwilligersreis, motivaties, fricties, drempels en wervingsstrategieën. Maandag 28 september, tijd volgt nog (digitaal): coachingsmoment, vragen en huiswerk bespreken. Maandag 12 oktober, 09.30-13.00 uur (op locatie): hoe open is jouw organisatiecultuur voor een divers en inclusief vrijwilligersbestand? Hiervoor spelen we het Join the Jam! Cultures-spel. Maandag 26 oktober, tijd volgt nog (digitaal): coachingsmoment: vragen en verdieping. Maandag 9 november, 09.30-13.00 uur (op locatie): Erfgoedvrijwilliger.nl en eindpresentaties. Praktisch Wanneer: 14 & 28 september, 12 & 26 oktober, 9 november Waar: online en op locatie, wordt bepaald op basis van de aanmeldingen  Aanmelden: verplicht, via de website Kosten: deelname is gratis 

Schrijfcursus voor lokale onderzoekers 

2 jul 2026 - Heb je een archeologische, genealogische of historische ontdekking gedaan waarover je graag een artikel wil schrijven? Of heb je onderzoek verricht dat de moeite waard is om te publiceren? Dan is deze cursus iets voor jou. Wat houdt de cursus in? In vijf bijeenkomsten krijg je voldoende handvatten om een interessant en leesbaar historisch artikel te schrijven, met correct gebruik van beeldmateriaal en bronnen. Na afloop heb je een artikel dat geschikt is voor publicatie in een archeologisch of historisch tijdschrift. Huiswerk bestaat uit het werken aan je eigen artikel en feedback geven op het werk van één of twee medecursisten.  Bijeenkomst 1: Onderwerp, doel en afbakening Bijeenkomst 2: Structuur en samenhang Bijeenkomst 3: Leesbaar schrijven Bijeenkomst 4: Beeld, bijschriften en bronnen    Bijeenkomst 5: Afronden en aanleveren Na afloop van de cursus ontvangen je een certificaat. De docent De cursus wordt gegeven door Ruurd Kok. Ruurd is archeoloog en journalist. Hij schrijft vaak over archeologische en historische onderwerpen in landelijke en lokale media. Ruurd heeft gedoceerd aan Saxion Hogeschool te Deventer. De cursus is ontwikkeld door Ruurd  samen met José Niekus van Rijnlandse Geschiedenis en Susan Suèr van Erfgoed Leiden en Omstreken.   Praktische informatie Minimaal 10, maximaal 12 deelnemers. Bij minder inschrijvingen nemen we contact met je op. Kosten: € 175  Locatie: Gravensteen, Leiden  Tijdstip: woensdagmiddag van 13.30 tot 15.30 uur  Data: 4 en 18 november, 2 december 2026, en 13 en 27 januari 2027  Meer informatie: educatie@erfgoedleiden.nl Let op: helaas is het Gravensteen niet rolstoeltoegankelijk. Heb je vragen over de toegankelijkheid, neem dan contact met ons op. MELD JE NU AAN!

Erfgoednieuws 

1 jul 2026 - In deze nieuwsbrief vind je tips over het bepalen van de omgeving van een monument, de nieuwste Archeologische Kroniek, een terugblik op de bijeenkomst Van akker tot archief en nog veel meer. Veel leesplezier! Link naar de Nieuwsbrief
Naar het nieuwsoverzicht

Agenda eendaags

Wandeling Loosterwegen en Hillegommerbeek 

19 aug 2026 - Beleef op woensdag 19 augustus het oude Hillegom tijdens een sfeervolle avondwandeling langs de Loosterwegen en de Oude Hillegommerbeek. Terwijl u door dit karakteristieke landschap wandelt, vertelt de gids over de invloedrijke familie Six, die een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling van Hillegom. U hoort hoe het afzanden van de duinen het dorp voorgoed veranderde en hoe de bloembollenteelt hier zijn oorsprong vond. Zo ontstaat een levendig beeld van het landschap en de geschiedenis die er nog altijd voelbaar is. De wandeling start om 19.00 uur vanaf Kwekerij Veelzorg, Stationsweg 131. Voor deze wandeling wordt een bijdrage van € 5,- per persoon gevraagd. Na afloop staat er een kopje koffie of thee klaar. Aanmelden is niet nodig en iedereen is van harte welkom. Bij twijfelachtig weer kunt u op onze website zien of de activiteit doorgaat.  

Historicidagen Leiden 

27 aug 2026 - Historicidagen: een tweejaarlijks terugkerende ontmoeting in de ruimste zin van het woord om de diversiteit en de dynamiek van de (kunst)historische praktijk te tonen, inspiratie te bieden en samenwerking te bevorderen. De Historicidagen in Leiden op 27, 28 en 29 augustus 2026 verbinden allen die beroepsmatig met het verleden bezig zijn: docenten, studenten, medewerkers van archieven, musea en andere erfgoedinstellingen, zelfstandig ondernemers, onderzoekers en andere (kunst)historische professionals. Het thema van deze editie is Toekomst van geschiedenis. De organisatie van de Historicidagen biedt uitgevers en boekhandels, redacties en vertegenwoordigers van (kunst)historische en/of erfgoedorganisaties graag de gelegenheid zich tijdens de Historicidagen 2026 te presenteren aan het deelnemende publiek. Daarom wordt parallel aan het congres een congresmarkt georganiseerd in de centrale hal van het Lipsiusgebouw in Leiden. Ook de NGV-afdeling Rijnland en Kennemerland zal zich op deze markt in een stand presenteren. Familiegeschiedenis is immers een deel van de nationale, regionale, lokale, sociale en economische geschiedenis. Alleen door al die aspecten met elkaar te verbinden, kunnen wij ons een beter beeld vormen van hoe en waar al de generaties die ons voorgingen leefden, waarom ze zich van elders hier vestigden, en hoe het leven in hun (nieuwe) woonplaats vorm kreeg.

Historicidagen Leiden 

28 aug 2026 - Historicidagen: een tweejaarlijks terugkerende ontmoeting in de ruimste zin van het woord om de diversiteit en de dynamiek van de (kunst)historische praktijk te tonen, inspiratie te bieden en samenwerking te bevorderen. De Historicidagen in Leiden op 27, 28 en 29 augustus 2026 verbinden allen die beroepsmatig met het verleden bezig zijn: docenten, studenten, medewerkers van archieven, musea en andere erfgoedinstellingen, zelfstandig ondernemers, onderzoekers en andere (kunst)historische professionals. Het thema van deze editie is Toekomst van geschiedenis. De organisatie van de Historicidagen biedt uitgevers en boekhandels, redacties en vertegenwoordigers van (kunst)historische en/of erfgoedorganisaties graag de gelegenheid zich tijdens de Historicidagen 2026 te presenteren aan het deelnemende publiek. Daarom wordt parallel aan het congres een congresmarkt georganiseerd in de centrale hal van het Lipsiusgebouw in Leiden. Ook de NGV-afdeling Rijnland en Kennemerland zal zich op deze markt in een stand presenteren. Familiegeschiedenis is immers een deel van de nationale, regionale, lokale, sociale en economische geschiedenis. Alleen door al die aspecten met elkaar te verbinden, kunnen wij ons een beter beeld vormen van hoe en waar al de generaties die ons voorgingen leefden, waarom ze zich van elders hier vestigden, en hoe het leven in hun (nieuwe) woonplaats vorm kreeg.

Centrumwandeling met stadsgidsen vanuit de Vergulde Wagen Alphen aan den Rijn 

5 sep 2026 - Leer Alphen aan den Rijn eens op een andere manier kennen. Tijdens een wandeling of fietstocht met een stadsgids kijk je op een andere manier naar je woonplaats. Stadsgidsen van de Historische Vereniging leiden u door het centrum van de stad en langs de oevers van de Oude Rijn. Onderweg vertellen zij over de geschiedenis van de bewoners, de bebouwing en de bedrijvigheid door de eeuwen heen. Zo’n wandeling kan in tijd variëren al naar gelang de samenstelling en interesses van de groep. Ruime aandacht zal worden besteed aan uw wensen en vragen tijdens deze tocht. Een minimum aantal deelnemers is niet vereist, wat betekent dat de stadswandeling altijd doorgaat. Op verzoek kan er ook een wandeling worden aangeboden in de Engelse taal. Praktische informatie wandeling eerste zaterdag van de maand: Dit is een maandelijkse wandeling. deze wandeling is het gehele jaar op de eerste zaterdag van de maand, vertrektijd 11.00 uur. Aanmelden kan bij Ria Langeveld-Turkenburg, tel. 0172-475265, maar is niet verplicht. Start- en eindpunt: Gebouw De Vergulde Wagen van de Historische Vereniging Alphen aan den Rijn, Van Boetzelaerstraat 48, 2406 BG Alphen aan den Rijn (schuin tegenover de Hema). 

Salon: Tussen bouwen en behouden: Modern erfgoed in een veranderende stad 

6 sep 2026 - Wie zich met erfgoed en erfgoedbeleid bezighoudt loopt aan tegen vele vragen: Wat maakt een gebouw of gebied waardevol en beschermingswaardig? Welke bescherming wil je het geven en wie is daar verantwoordelijk voor? Wie mag er over meepraten? Maar ook andere vragen spelen een rol: In welke mate speelt esthetiek een rol? Wat is de betekenis van het sociaal/historistische verhaal erachter? Kan en mag een oordeel in de loop van de jaren veranderen? Welke concessies zijn aanvaardbaar bij een transformatie? Wie zich bezighoudt met nog onbeschermd modern erfgoed staat ten slotte voor de vraag: moeten we actie ondernemen? Is het oordeel van experts daarbij zwaarwegender dan dat van belangstellende burgers en belanghebbenden, zoals eigenaren, gebruikers en omwonenden, of: hoe richt je de besluitvorming in? Alle reden om in een Salon in deze dynamische materie te duiken en ideeën uit te wisselen over o.a. deze vragen. Uit de Commissie Modern Erfgoed van de HVOL zullen Wouter Fokkinga en Arie de Jong een voorzet doen. Arie zal de vragen in hun breedte belichten, terwijl Wouter zich zal richten op de ELO-activiteit van de afgelopen jaren om in Leiden het erfgoed te identificeren uit de periode 1970-1990, uitmondend in een 'Lijst van te beschermen objecten' die door het gemeentebestuur eind 2025 is vastgesteld in een lijst van objecten die door (mogelijke) planvorming niet in de Lijst zijn opgenomen. Link: Salon: Tussen bouwen en behouden: Modern erfgoed in een veranderende stad
Naar de agenda

Agenda meerdaags

Expositie Het verhaal van Voorschoten 

10 jun t/m 23 aug 2026 - Deze zomer is de tentoonstelling ‘Het verhaal van Voorschoten’ te bezoeken. De ondertitel van de expositie zou ‘Voorschoten door de eeuwen heen’ kunnen zijn. Schilderijen, prenten, documenten en allerlei voorwerpen vertellen het verhaal, van de steentijd tot heden. De bezoeker krijgt hiermee een fraai overzicht van de rijke collectie van het museum. Zie  museumvoorschoten.nl

Thuis bij Jan Steen - 400 jaar leven in de brouwerij. 

2 apr t/m 23 aug 2026 - In 2026 is het precies 400 jaar geleden dat Jan Steen in Leiden werd geboren. Treed binnen in het persoonlijke leven van een van de belangrijkste Nederlandse schilders uit de zeventiende eeuw. In deze tentoonstelling ontdek je hoe zijn kinderen, echtgenotes, vrienden en kroeg niet alleen zijn omgeving vormden, maar ook zijn grootste inspiratiebron. Aan de hand van topstukken uit onder andere het Rijksmuseum, Mauritshuis en de eigen collectie maak je een ontdekkingsreis door Steens wereld vol humor, chaos en verstopte boodschappen. Met Thuis bij Jan Steen – 400 jaar leven in de brouwerij legt Museum De Lakenhal de focus op Steens persoonlijke omgeving en de rol van zijn geboortestad Leiden. De tentoonstelling biedt een verrassende blik op het dagelijks leven uit de 17de eeuw en de humor en menselijkheid die zijn schilderijen zo geliefd maken. Thuis bij Jan Steen combineert bekende favorieten uit de eigen collectie met topstukken uit Nederlandse museale en particuliere collecties. Hieronder zijn publiekslievelingen uit bijvoorbeeld de Eregalerij van het Rijksmuseum, maar ook werken uit collecties die vrijwel nooit te zien zijn voor publiek.  In het werk van Jan Steen spelen kinderen een opvallende rol. Als geen ander wist hij de onbevangenheid, de vreugde en het verdriet van kinderen op een levensechte manier te verbeelden. Steen hoefde voor zijn kindertaferelen niet ver te zoeken: als vader van een groot gezin vond hij thuis volop inspiratie. Zijn eigen familie stond dan ook vaak model. Ook in de tentoonstelling worden kinderen actief betrokken. Basisschoolleerlingen uit Leiden schrijven speciaal voor de expositie korte teksten, die bij de schilderijen te lezen zullen zijn. Lees meer over de totstandkoming van deze teksten.      
Naar de agenda

Artikelen

De Warmondse Patriottische Sociëteit

10 aug 2026 - Het kan niet anders dan dat de spanningen tussen Patriotten en Prinsgezinden ook in Warmond voelbaar waren. Er was een Warmondse Patriottische Sociëteit, al blijft de vraag onbeantwoord: wie waren de leden? Wel weten we dat enkele bekende – al dan niet tijdelijke – inwoners van Warmond zich nadrukkelijk in het politieke strijdgewoel mengden, onder wie Hieronymus van Alphen en Betje Wolff en Aagje Deken. De omwenteling van 1795 bracht bovendien grote veranderingen voor de omvangrijke katholieke gemeenschap. De wens voor een eigen kerkgebouw en de moeizame oprichting van het Groot-Seminarie in 1799 laten zien hoe ingrijpend de politieke ontwikkelingen ook in Warmond doorwerkten.

Patriotten en prinsgezinden in Hazerswoude, 1781-1795

27 jul 2026 - Tijdens de strijd tussen de patriotten en prinsgezinden eind 18e eeuw voorafgaande aan de Bataafse Republiek in 1795, ontstonden er spanningen en onrust onder de bevolking van Hazerswoude, vooral rond de verplichte wapenoefeningen. Slechts enkelen meldden zich vrijwillig aan, zoals Jan Bezuijen en Jacob van Wateringen. Jacob werd echter bedreigd en zelfs mishandeld vanwege zijn aanmelding. Jan Langendam en Kors Groenewegen werden verdacht van betrokkenheid bij het oproer, maar ontkenden dit en benadrukten hun gehoorzaamheid en het betalen van belastingen. Zij verklaarden aanvankelijk tegen de wapenoefening te zijn geweest, uit angst als soldaat te moeten dienen, maar waren later bereid zich aan te melden. Het nieuwe bestuur probeerde de orde te herstellen door militair vertoon en bestuurlijke maatregelen. Bestuursleden werden vervangen door prinsgezinde personen of zij die trouw zwoeren aan Willem V. Ook predikant Abram Vatebender werd gedwongen een loyaliteitsverklaring te ondertekenen. Door bedreigingen kon hij zijn werk nauwelijks uitvoeren, maar hij bleef uiteindelijk tot 1824 predikant in Hazerswoude.

Zomers vaak onaangenaam

27 jul 2026 - Het artikel beschrijft de ontwikkeling van waterleiding, sanitaire voorzieningen en volksgezondheid in Benthuizen en omgeving. Eeuwenlang kampte de regio met ziektes als cholera en tyfus, mede door het gebruik van vervuild water uit sloten, regenbakken en putten. De aanleg van waterleidingen en modern sanitair bracht een ware revolutie teweeg: schoon drinkwater en eigen wc’s in huis zorgden voor een sterke verbetering van de volksgezondheid. In 1921-1922 kregen de eerste huizen in Benthuizen een eigen wc, wat een grote vooruitgang was ten opzichte van het delen van een poepdoos of beerput. De aanleg van waterleidingen verliep moeizaam door hoge kosten en bestuurlijke discussies, maar in 1924 werd Benthuizen aangesloten op een centrale drinkwaterleiding. In omliggende dorpen als Hazerswoude en Boskoop werden watertorens gebouwd en regionale waterleidingbedrijven opgericht. De watertoren van Hazerswoude, gebouwd in 1915, werd een herkenningspunt en speelde een centrale rol in de watervoorziening. Door de groei van de bevolking en technologische vooruitgang werd de toren uiteindelijk overbodig, maar hij bleef als monument behouden en kreeg een nieuwe functie als kantoor. De beschikbaarheid van schoon water en sanitair leidde tot een aanzienlijke daling van ziektes en verbeterde leefomstandigheden.

De vier Bolleninstituten van Lisse.

6 jul 2026 - Begin 20e eeuw stond bij de bollenkwekers de praktijk centraal. Die hadden zij op een bepaalde manier van hun ouders overgenomen, de theorie kwam op de tweede plaats. Het was echter duidelijk dat een meer wetenschappelijke benadering van de bollenteelt mogelijk voor een verbetering voor de hele branche zou kunnen zorgen.

Van regenton en pomp naar waterleiding

15 jun 2026 - Een verslag van een groeiende bevolking en een toenemende vraag naar goed fatsoenlijk drinkwater. De oprichting van de Leidse Duinwaterwatermaatschappij in 1878 en de bouw van de watertoren in Katwijk. Of daar alle problemen mee opgelost waren, leest u in het artikel.
Naar de artikelen

Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door

Advertentie