In het nieuws
Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland
Gedigitaliseerde versie van de Leidse volkstelling van 1815
Kortgeleden is de gedigitaliseerde versie van de Leidse volkstelling van 1815 ter beschikking gekomen, waaraan nog toegevoegd een aantal andere bestanden uit hetzelfde jaar. Dit databestand is van belang voor iedereen die geïnteresseerd is in de Leidse sociale geschiedenis of economische geschiedenis of historische demografie, maar ook in de lokale geschiedenis of genealogie.
De volkstelling van 1815 past in de reeks tellingen die aan het einde van de achttiende en begin negentiende eeuw gehouden zijn, waarmee het statistische tijdperk wordt ingeluid, maar is uitvoeriger dan de daarvóór gehouden tellingen. Per adres zijn naam en voornamen van het gezinshoofd opgegeven, het aantal mannelijke leden van het huishouden (gesplitst in drie leeftijdsgroepen: beneden de 18, van 18 tot 50 jaar en boven de vijftig jaar), het aanta1 vrouwelijke leden, het aantal gehuwden, weduwnaars en weduwen alsmede een opgave van de godsdienst van de leden van het huishouden.
Maar: het volkstellingsregister van 1815 is niet volmaakt: de samenstelling van hoofd- en eventuele nevenhuishoudens wordt niet duidelijk vermeld, zoals bijvoorbeeld de mogelijke aanwezigheid van overige inwonenden (dienstpersoneel). Daarnaast ontbreken gegevens als beroep en belastingaanslag. Deze laatste twee lacunes worden echter in belangrijke mate goedgemaakt doordat de volkstelling van 1815 aan enige andere belangrijke registers gelinkt kon worden: het register van patentplichtigen dat informatie bevat omtrent het beroep van het hoofd van het huishouden en eventueel het tweede beroep daarvan, alsmede de huurwaarde van het pand. De registers van de omslag van het lantaarn‑ en brandspuitengeld, recognities en belasting op de huurwaarde der gebouwde eigendommen geven ook informatie over de huurwaarde van het pand en de aanduiding ‘arm’ bij de betaling. Ook kon nog informatie uit de legger van het personeel en meubilair toegevoegd worden. Dit is een soort weeldebelasting die alleen over het meer welgestelde deel van de bevolking gaat. Daarnaast zijn data uit het door J.L. Ponsen vervaardigde databestand van het Huisnommerboek van Leiden uit 1871 toegevoegd waardoor de adressen in het databestand voorzien zijn van de in 1871 ingevoerde straatnamen en huisnummers en geolocaties.
Het volledige bestand is raadpleegbaar op https://doi.org/10.17026/SS/MJEIJE
H.D. Tjalsma