Rijnlandse Geschiedenis streeft naar meer historische samenhang en kennisuitwisseling in de regio.

verenigingen

musea

instellingen

Terug naar overzicht

Website
Contact

Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland

Nieuws

Oudste resten van vroegmiddeleeuwse stad gevonden bij opgraving

21 jul 2026 - Archeologen hebben naar eigen zeggen in de grond onder de Breestraat de oudste resten van Leiden gevonden. Het zijn bijna veertig houten palen, waarvan een flink deel uit de periode tussen 650 en 900 na Christus komt. 'De vondsten zijn spectaculair en veranderen het bestaande beeld van de oudste bewoning van Leiden', meldt Erfgoed Leiden en Omstreken. De palen werden gevonden bij opgravingen die werden gedaan bij de bouw van een fietsenkelder onder de Albert Heijn in de Breestraat. 'Ze vormen een duidelijke aanwijzing dat mensen in de vroege middeleeuwen ook op de zuidelijke oever van de Rijn woonden', stelt Erfgoed Leiden en Omstreken. 'Waarschijnlijk gebeurde dat tijdelijk. De opgraving laat namelijk ook zien dat het oudste bewoningsniveau uiteindelijk overstroomde. Van een doorlopende bewoning tot de aanleg van de Breestraat en de snelle stadsontwikkeling in de twaalfde eeuw was dus geen sprake.' De oudste resten van bebouwing die tot nu toe in Leiden zijn gevonden, zijn houten palen die uit het jaar 1000 stammen. De stad wordt in oude bronnen mogelijk voor het eerst genoemd rond het jaar 850. Het gaat dan om drie nederzettingen met de naam Leython. Vrij vertaald: 'aan de wateren'. Erfgoed Leiden en Omstreken: 'Historici vermoeden al langer dat de genoemde Leythons bij het huidige Leiden lagen. Eerdere opgravingen leverden wel aanwijzingen voor bewoning vanaf ongeveer het jaar 1000 op, maar overtuigend archeologisch bewijs voor het vroegste Leiden ontbrak tot de recente vondsten in de Breestraat.' De archeologen spreken van 'nieuwe aanknopingspunten in de verdere zoektocht naar het ontstaan van de stad'. Bron: TV West 18 juli 2026

Nieuwsbrief Limes

16 apr 2026 - Langs de Limes komt het Romeinse verleden samen met het heden. In deze nieuwsbrief besteden we aandacht aan het jubileumjaar van de Limes als Werelderfgoed. Lees het nieuwe Limes Magazine, doe mee aan de winactie en ontdek wat er te doen is tijdens de Werelderfgoed publieksdag. Daarnaast tippen we een museum en een fiets- en wandelroute langs dit bijzondere erfgoed. Ga op pad langs UNESCO Werelderfgoed Neder-Germaanse Limes! VERKEN DE LIMES

Lezing: Leiderdorp: het vliegveld dat er niet kwam.

28 mrt 2026 - Op 26 maart organiseerde de Stichting Historische Publicaties Holland-Rijnland in samenwerking met het Leiderdorps Museum een lezing over de plannen die in 1938 bestonden om een International Airport aan te leggen bij Leiderdorp. De Power Pointpresentatie, die getoond werd tijdens de presentatie, is te zien onder Artikelen, Besprekingen en Rapportages. Link naar de presentatie

Kerstkaart Rijnlandse Geschiedenis

23 dec 2025 - Wij wensen u Fijne Kerstdagen en een Gezond 2026

Nieuwsbrief Rijnlandse Geschiedenis december 2025

22 dec 2025 - Link naar de Nieuwsbrief

Geschiedenis en verhalen over Oude Wetering

14 nov 2025 - Op onze website is een boekbespreking geplaats over het boek 'Oude Wetering'. Geschiedenis van en verhalen over Oude Wetering en Oudeweteringers. Dit boek is voortgekomen uit het gedwongen thuis zitten van de auteur Joop Kret, tijdens de coronapandemie. In die tijd ontstond het idee om ‘een boekje met gegevens over Oude Wetering’ te gaan maken. Welnu, het is uiteindelijk een dik boek met het ‘karakter van een naslagwerk’ geworden zoals Kret zelf aangeeft in zijn voorwoord. Een boek van 515 pagina’s kun je inderdaad ook moeilijk anders omschrijven. En dat over een relatief klein dorp: 3.582 inwoners in 2023.

Bert Lever ontvangt Lakenloodje van HVOL

1 nov 2025 - Op 1 november 2025 vierde de Historische Vereniging Oud Leiden de jaarlijkse herdenking van het bestaan van de vereniging. Een van de onderdelen was de uitreiking van de Publieksprijs. Van de vijf nominaties kreeg de film NICO de meeste stemmen. De film is knap gecomponeerd met foto’s van Leiden van de bekende fotograaf Nico van der Horst, met bijpassende Hollandse liedjes/muziek. De film geeft een mooi tijdsbeeld van Leiden in met name de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw. Omdat een persoon niet genomineerd kan worden voor de Publieksprijs, terwijl een aantal mensen dat graag hadden gewild, verzon het bestuur een list. Bert Lever, van drukkerij /uitgeverij Nautilus/Ginkgo, die talloze publicaties over Leiden en omgeving heeft verzorgd ontving het lakenloodje, een replica van een zestiende-eeuws lakenloodje dat werd gebruikt als keurmerk voor textiel. De HVOL reikt deze onderscheiding uit aan mensen die zich op uitzonderlijke wijze inzetten voor de geschiedenis van Leiden. Met nadruk ook op omgeving want al sinds onze oprichting het bestuur van Rijnlandse Geschiedenis op het kantoor van Bert Lever en staat de koffie voor ons klaar. En laten we ook zijn vrouw Betty niet vergeten die altijd aan zijn zijde is te vinden. Wat een terechte onderscheiding!

Aad van der Geest, tweede prijs Schepperle-Award 2025

28 sep 2025 - Tijdens het geslaagde evenement Familiegeschiedenis van de Nederlandse Genealogische Vereniging (VNG) op zaterdag 27 september 2025 in de Hooglandse Kerk was veel te doen. Een kort verslag staat onder de button Artikelen bij Besprekingen en Rapportages. Er werd ook een prijs uitgereikt, de Schepperle-Award 2025. Aad van der Geest, al jarenlang actief op het gebied van geschiedenis, archeologie en etymologie in zijn woonplaats Sassenheim, maar ook ver daarbuiten en redactielid van Rijnlandse Geschiedenis was een van de drie genomineerden. Zijn artikel ‘Dirk van Alkemade en het Huys te Zassenem’ won de tweede prijs. Aad, we zijn trots op je. Gefeliciteerd

Werk van Dik Parlevliet blijft toegankelijk

9 sep 2025 - Zijn boeken en website zijn nu ook opgenomen in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek, en zijn papieren archief was ondergebracht bij Erfgoed Leiden en Omstreken. Enige jaren geleden overleed Dik Parlevliet, een bevlogen streekhistoricus met grote liefde voor de geschiedenis van de Rijnmond. Bij het eerste lustrum van Rijnlandse Geschiedenis ontvingen de aangesloten organisaties als lustrumgeschenk een boek van zijn hand 'Een ambacht aan de Rijnmond'. Hij publiceerde in historische atlassen en tijdschriften. Ook droeg hij veel bij aan de Cultuurhistorische Atlas van de Duin- en Bollenstreek. Zijn kennis wist hij te verbinden met praktijkervaring in archeologisch veldwerk, waarin hij een gewaardeerde medewerker was.

Archeologen vinden hoofdgebouw van groot Romeins legerkamp in Valkenburg

31 aug 2025 - Scherp en vlak, als was hij gisteren gezaagd en geschaafd, steekt een balkeind uit de grijze klei. De archeologen van Archol en ADC Archeoprojecten zijn in hun nopjes met deze Romeinse bodemvondst op voormalig vliegkamp Valkenburg. ,,Hiermee’’, zegt veldwerkleider Damiën Duivenvoorden, ,,zijn we zeker in staat om het legioenskamp te dateren dat hier heeft gelegen.’’ De provincie Zuid-Holland werkt aan de aanleg van een vrije busbaan tussen Leiden en Katwijk, die in juli volgend jaar gereed moet zijn. Het tracé voert dwars door een oeroud landschap en daarom zijn de provincie, gemeente Katwijk en bouwbedrijf Boskalis gespitst op mogelijke archeologische vondsten. Deze maand bleek dat de archeologen de hoofdprijs hebben gewonnen: zij stuitten op het principia, of hoofdgebouw van een groot Romeins legerkamp dat hier omstreeks het jaar 40 heeft gelegen. De ontdekking in 2020 van het kamp op het voormalige Vliegkamp Valkenburg, was wereldnieuws. De Romeinen bleken hier omstreeks het jaar 40 een ’castrum’ van 400 bij 400 meter te hebben gebouwd, dat groot genoeg was voor de huisvesting van een compleet legioen. Dit legerkamp lag pal naast het castellum Praetorium Agrippinae, dat onderdeel was van de Limes en waar nu het centrum van Valkenburg is. Bron: Leidsch Dagblad, 27-08-2025

Van Hortus & Tulp

25 jul 2025 - Zeg botanische tuin en je ziet weelderig groen voor je, bijzondere gewassen met informatie over soort en herkomst. De Leidse Hortus is al 435 jaar te vinden in het centrum van Leiden. Een tuin om te leren en te genieten, om verhalen te horen en de wetenschap aan het werk te zien. Een tuin waar duizend dingen over te vertellen zijn en waar je bij elke wandeling iets nieuws ontdekt. En een tuin met een rijke historie. De tweede rode draad in dit boek is de geschiedenis van de tulp in Nederland, een van de iconische planten waarmee de Leidse Hortus bekend werd. Bollenspecialist Arie Dwarswaard zocht uit wat er klopt van de vele verhalen over de tulp. Wandel door dit boek zoals u door de tuin wandelt. Duik in de historie van de Leidse Hortus en de tulp. De ene keer bladerend, genietend van de foto’s gemaakt door Cunie Sleijpen, zo nu en dan een stukje lezend. De andere keer doelgericht op zoek naar informatie met inhoudsopgave, tijdlijn of register als leidraad. Een mooi kijk- en leesboek voor liefhebbers van planten & botanie, botanische tuinen, tuingeschiedenis, tulpen en bloembollen. Hortus botanicus Leiden is de oudste botanische tuin van Nederland. Het is het groene hart van Leiden en de plaats waar de eerste grote tulpencollecties van Europa werden gekweekt. Uitgeverij KNNV

Stadsarchief Zoetermeer heeft nu ook een account op Rijnlandse Geschiedenis

22 jul 2025 - Het Stadsarchief Zoetermeer is onderdeel van de gemeente Zoetermeer en voert een aantal wettelijke taken uit op basis van de Archiefwet. De voornaamste taken zijn: het bewaren, beheren en beschikbaar stellen van archief(bescheiden) aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen (cultuur-historische taak). Hierbij richt het Stadsarchief zich zoveel mogelijk ook op het digitaal beschikbaar stellen van archieven en beeldmateriaal. Naast deze taak houdt de gemeentearchivaris toezicht op de kwaliteit van de informatiehuishouding van de gemeentelijke organisatie. Educatie maakt ook onderdeel uit van het takenpakket. Met het Historisch Genootschap Oud Soetermeer (HGOS) zijn de afgelopen jaren diverse lesbrieven ontwikkeld en beschikbaar gesteld.

Romeinse boomstamboot ODM IX naar Museumpark Archeon

22 jun 2025 - De Romeinse boomstamboot ODM IX uit het Gelderse Dreumel komt 23 juni naar Museumpark Archeon. In Alphen aan de Rijn zullen archeologen deze bijzondere scheepsvondst verder uitgraven, documenteren en proberen te dateren. Ook wordt de boot geconserveerd, om hem daarna terug naar Gelderland te brengen om aan het publiek te tonen. In dit project werkt Archeon samen met Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie. Beide organisaties doen dit in opdracht van provincie Gelderland. Ook blijft de Stichting Expeditie over de Maas, die de boomstamboot heeft opgegraven, nauw betrokken.

Rijnland als kraamkamer van sportend Nederland

17 apr 2025 - Verslag van de bijeenkomst van Rijnlandse Geschiedenis op 10 april 2025 in Oegstgeest met als titel Rijnland als kraamkamer van sportend Nederland. Sander Wassing vertelde over het ontstaan van sportclubs in Rijnland. Michel van Gent sprak over de geschiedenis van de sport in Oegstgeest. Link naar het verslag

Canons geplaatst op website Rijnlandse geschiedenis

21 mrt 2025 - Op de homepage van onze website Rijnlandse geschiedenis is een pagina Canons toegevoegd. Op deze pagina zijn de ons bekende canons geplaatst van gemeenten in het gebied Rijnland. Aangesloten verenigingen kunnen zelf ook canons plaatsen via het cms, of een url of pdf van de canon aan de webmaster sturen.

Agenda eendaags

Geen eendaagse items in de agenda.

Agenda meerdaags

Geen meerdaagse items in de agenda.

Artikelen

Internationaal vliegveld bij Leiderdorp dat er niet kwam.

28 mei 2026 - Op 26 maart 2026 vond in Leiderdorp onze voorjaarsbijeenkomst plaats. Dit keer georganiseerd in samenwerking met het Leiderdorps Museum. Het onderwerp was het ooit geplande internationale vliegveld bij Leiderdorp dat er niet gekomen is. De goedbezochte avond werd geopend door onze gastheer Arjaan Wit van het Leiderdorps Museum met een introductie over wat het Leiderdorps Museum allemaal te bieden heeft. Daarna nam Peter Diebels, provincie-archivaris Zuid-Holland, het woord en hield een interessant betoog over de geschiedenis van het geplande vliegveld dat Schiphol overbodig zou maken. Ruurd Kok schreef dit artikel naar aanleiding van de presentatie van Diebels, die te vinden is onder Artikelen/Presentaties op deze website. Het artikel van Kok verscheen eerder in het Leidsch Dagblad van 28 maart 2026.

De kerstening van het westelijk kustgebied van Rijnland

18 apr 2026 - Een verslag van de politieke omstandigheden in de 7e eeuw en de strijd tussen Friezen en Franken om de hegemonie in het westelijk kustgebied en het midden van het huidige Nederland. Hoe de Frankische expansie altijd gelijke tred hield met de missionering van de veroverde gebieden. Hoe de West-Friese graven later Hollands werden genoemd. De stichting van de abdijen van Egmond en Rijnsburg.

Rijnlandse ontginningen op hoogveen of laagveen

28 sep 2025 - Lang gold het idee dat de middeleeuwse ontginningen in Rijnland plaatsvonden op grote hoogveenkoepels, geschikt voor landbouw en turfwinning. Dik Parlevliet toont echter aan dat dit beeld grotendeels op aannames berust. Historische en archeologische gegevens wijzen erop dat de eerste ontginningen begonnen langs Rijnoevers en kreken, en zich uitbreidden naar laagveen- en bosveengebieden. Dit land was vruchtbaar en bruikbaar voor graanteelt, terwijl hoogveen zuur en ongeschikt was. Methoden om hoogveen te verbeteren waren in de Middeleeuwen nauwelijks uitvoerbaar. Turfwinning groeide wel in belang, gedreven door de vraag naar brandstof. Bronnen uit de 14e en 15e eeuw tonen bovendien aan dat op veengrond nog rogge en gerst werd verbouwd. Natuurlijke processen, zoals de afdamming van de Rijn bij Wijk bij Duurstede, vergemakkelijkten de ontwatering. Parlevliet concludeert dan ook dat de Rijnlandse ontginningen grotendeels plaatsvonden op laagveen, en dat het beeld van één uitgestrekt hoogveenmassief moet worden herzien.

De andere kant van het verleden van Rijnland. Een schets van verbindingen met kolonialisme en slavernij.

24 jun 2025 - Ramackers plaatst de slavernij in het bredere kader van kolonialisme. Daardoor komen niet alleen de WIC en 'de West' aan de orde, maar ook de VOC en 'de Oost', zoals ook in het Leidse (voor)onderzoek gebeurde. Dat de Leidse verbindingen veel sterker bleken dan menigeen dacht, is eigenlijk niet vreemd voor een stad die bestuurders leverde voor WIC en VOC. Maar er zijn ook verbindingen met Rijnland. Zo zijn enkele van de vroegste investeerders in de WIC te vinden in Koudekerk en Warmond, dragen plantages en forten namen als Katwijk en Noordwijk, is er een VOC-schip met de naam Keukenhof en is het buiten Berbice in Voorschoten vernoemd naar de plantagekolonie waar de eigenaren hun fortuin vergaarden. Interessant is ook dat ruim 13.000 Rijnlanders in VOC-dienst zijn gegaan. Weliswaar kwamen er 10.000 uit Leiden, maar de rest uit alle Rijnlandse plaatsen, met Katwijk (555), Alphen aan den Rijn (356) en Noordwijk (264) als belangrijkste. De koloniale wereld met haar slavernij was misschien helemaal niet zo ver weg. Ramackers eindigt met de Indonesische Onafhankelijkheidstrijd (spotlight op Leiden en Leiderdorp) en de (her)ontdekking in de Leidse UB van de 'Wij slaven van Suriname' van Anton de Kom. Het artikel is een verkenning, stipt veel dingen aan en stimuleert hopelijk tot verder onderzoek.

Het ‘Heldenfriedhof’ bij het Groene Kerkje te Oegstgeest

19 nov 2024 - Tijdens en na de oorlogsdagen van 10-14 mei 1940 ontstonden in de gemeenten rond het vliegveld Valkenburg militaire begraafplaatsen voor tijdens de slag om het vliegveld gesneuvelde Nederlandse en Duitse militairen. Eén daarvan was op het kerkhof bij het Groene Kerkje te Oegstgeest. Tijdens de bezettingsjaren werden op het voor Duitse militairen gereserveerde deel van deze begraafplaats, het ‘Heldenfriedhof’, 88 militairen begraven, afkomstig uit een gebied dat zich uitstrekte van Alphen aan de Rijn tot en met de zuidelijke Bollenstreek. Vanaf de Duitse graven op het ‘Heldenfriedhof’ leiden sporen naar episodes uit de Tweede Wereldoorlog in genoemde regio, en daarbuiten.

Rijnlandse Geschiedenis bestaat 10 jaar

21 okt 2024 - Van oudsher kent Rijnland veel historische verbanden. Het gebied had al bestuurlijke betekenis, maar die nam in de dertiende eeuw toe door het ontstaan van het Hoogheemraadschap Rijnland. Leiden werd de bestuurszetel en ontwikkelde zich tot de hoofdplaats van Rijnland als centrum voor bestuur, recht en economie. Maar recente aandacht voor de historische samenhang in dit gebied bleef achter. De oprichting van Rijnlandse Geschiedenis tien jaar geleden bracht hier verandering in. Wat begon met zeven organisaties uit de regio is gegroeid tot een netwerk van vijftig organisaties. Een website vol artikelen en bijeenkomsten met regionale thema’s is het resultaat.

Jan Verhoef, vleeschwaren en conservenfabriek, Sassenheim - Vianda, Leiden

5 sep 2024 - Jan Verhoef kwam uit een Leidse slagersfamilie, waarbij zijn vader Peter Verhoef voor de Tweede Wereldoorlog zijn sporen al ruim voldoende verdiend had. De ondernemingsdrift zat Jan duidelijk in het bloed. Hij was de oprichter van de Vleeschwaren en Conservenfabriek ‘Sassenheim’ en later van de Vleeschwaren en Conservenfabriek ‘Vianda’ in Leiden. Hij had een rozenkwekerij op Tenerife en nog later ging hij in de houtbewerking. Stil zitten kon hij niet.

Eeuwen van kinderarbeid in Rijnland

11 mrt 2024 - In 2024 is het honderdvijftig jaar geleden dat het Kinderwetje van Van Houten werd aangenomen. Een goed moment om de ontwikkeling van de kinderarbeid in onze streek te bekijken. Daarbij gaat het niet alleen om de toestanden in de Leidse textielindustrie in de 17e en 19e eeuw, tijden van grootscheepse uitbuiting van jonge kinderen. Echter, ook buiten de stad werkten kinderen, al zijn er verschillen in de manier waarop. Was hun rol in de veehouderij relatief bescheiden, in akker- en tuinbouw was dat belangrijker, vooral tijdens de oogst. Bij het slagturven werden eveneens kinderen aan het werk gezet en zeker ook in de plattelandsnijverheid – met name de steenfabrieken. Kinderarbeid in fabrieken en werkplaatsen werd door het Kinderwetje in 1874 beperkt. Voor ‘veldarbeid’ – ook werken op een steenplaats viel daaronder – duurde dat tot 1890. De Leerplichtwet leek grote gevolgen te hebben voor de beschikbaarheid van kinderen bij de oogst, maar daar werd in voorzien door schoolvakanties en een landbouwverlof. Veel inzet van kinderen was te vinden in de bollencultuur en bij de aardbeienoogst in Roelofarendsveen en omgeving. In de jaren zestig veranderde het werk dat kinderen deden van karakter. Was het vroeger noodzakelijk om een karig inkomen aan te vullen, daarna wordt het via vakantiewerk en scholierenbaantjes extra zakgeld voor de kinderen zelf.

Interview met Bart van Konijnenburg: Eendenkooi in Warmond

21 nov 2023 - Bart van Konijnenburg (49) ademt Warmond. Hij is zo'n tien uur per week in touw als beheerder en voorzitter van de unieke, 400 jaar oude Eendenkooi op de grens met Sassenheim. Vrijwilligerswerk dat hem al vijftien jaar letterlijk met de 'poten in de klei' houdt en hem nog dieper wortelt in zijn bijzondere woonplaats.

Het 'Olga'-gebouw en de regionale kalkzandsteenindustrie

5 sep 2023 - Het Leidse 'Olga'-complex, een bedrijfsverzamelgebouw, is eigenlijk een kalkzandsteenfabriek uit 1913-1914. Het is de tweede in deze regio. De eerste was de Arnout in Hillegom, uit 1904. Verbindend figuur is Ing. Dr. J.A. van Herwaarden. Als jongeling begon hij bij de Arnout. In 1919 werd hij directeur van de Leidse kalkzandsteenfabriek. Vervolgens zette hij in 1924 in Katwijk een nieuwe fabriek op. Na de Tweede Wereldoorlog nam hij het Hillegomse bedrijf over. Van Herwaardens bedrijf werd de grootste kalkzandsteenindustrie ter wereld. De Leidse onderneming was daar niet tegen opgewassen en sloot. Later werd ook de Katwijkse fabriek afgestoten. Die in Hillegom werd stevig gemoderniseerd en functioneert nog steeds, als onderdeel van een multinational. Van de oorspronkelijke fabriek is weinig over. De oprichting van de Leidse kalkzandsteenfabriek past binnen de geschiedenis van de Rijn als industriële zone. De opkomst van de Arnout is verbonden met de ontwikkeling van de bollencultuur: de afgegraven gronden waren daar uitstekend voor geschikt. Later ging men dieper zand opzuigen. Daardoor ontstonden in de regio diverse (recreatie-)plassen. Het Leidse fabrieksgebouw bood vanaf 1950 onderdak aan andere bedrijven: Smit Rontgen en de Olga-matrassenfabriek. Hun verhaal illustreert hoe Leiden haar industrie verloor. In 1982-1983 werd het een bedrijfsverzamelgebouw voor startende ondernemers, een 'broedplaats', waarschijnlijk de eerste van Nederland. Een bijzondere rol dus voor het gebouw dat de laatste herkenbare herinnering is aan het begin van de regionale kalkzandsteenindustrie.

Rijnland onbegrensd: watergrenzen en kennisgrenzen

25 mei 2023 - In 1202 sloten de bisschop van Utrecht en de graaf van Holland een verdrag dat een waterstaatkundig grensconflict regelde. Een dam in de Rijn bij Zwammerdam werd verwijderd en er kwamen drie weteringen om het overvloedig uit Utrecht afkomstige Rijnwater af te voeren. Bemiddelaar was de hertog van Brabant, die indertijd ook in Holland zijn macht ligt gelden. Hij had niet alleen waterstaatkundige, maar ook handels- en politieke belangen bij deze oplossing. Met dit verdrag als vertrekpunt beschrijft Petra van Dam de rol die grenzen spelen bij het waterbeheer. Het gaat om een inleiding bij een themanummer van het Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis uit 2003. Van Dam gebruikt daarvoor de geschiedenis van het Hoogheemraadschap Rijnland, van de middeleeuwen tot de huidige tijd. Ze maakt duidelijk dat niet alleen de natuurlijke grenzen - de landscheidingen - van groot belang zijn, maar ook de politiek-bestuurlijke. De problemen rond Zwammerdam en Woerden waren extra moeilijk doordat deze staatkundige grenzen overschreden. Binnen Holland was doorgaans een oplossing makkelijker te vinden. Ze beschrijft onder meer de relatie met Delfland. Om het water effectief te beheren, is kennis nodig, en ook daaraan zitten grenzen. Zij beschrijft hoe Rijnland bezig is geweest zich die nodige kennis eigen te maken. En met veel succes, bleek bijvoorbeeld bij de drooglegging van de Haarlemmermeer. Het verdrag van 1202 was een mijlpaal in de ontwikkeling naar een hoogheemraadschap. De geschiedenis van het Rijnlandse waterbeheer begint natuurlijk eerder, bij de ontginningen. Sindsdien moesten bewoners samenwerken om het water te beheersen. Maar hoe die samenwerking er precies uitzag, is (en blijft?) onduidelijk. Ook de geschiedwetenschap heeft haar grenzen.

Ontheemde Heiligen. Altaarstukken en Memorietafels uit oude kerken in Zuid-Holland.

23 mrt 2022 - Wanneer een altaarstuk tegen een witte museumwand is geplaatst, wordt de beschouwer uitgenodigd het te bekijken als een esthetisch object. Maar altaarstukken dienen eigenlijk niet te worden beschouwd zonder de context van het kerkgebouw, zoals het kerkgebouw niet volledig kan worden begrepen zonder de erbij behorende inventaris en de liturgie die erin voltrokken wordt. Niet alles werd in 1566 kort en klein geslagen. In Dordrecht, Gouda en Rotterdam kon de stedelijke overheid op tijd ingrijpen zodat daar beelden en altaarstukken voorlopig gespaard bleven. Dit artikel is een inventarisatie en beschrijving van de bewaard gebleven altaarstukken en memorietafels die afkomstig zijn uit kerken in de provincie Zuid-Holland en die thans in musea worden bewaard. De schilderijen zijn naar plaats van herkomst geordend.

10 mei 1940. De Postbrug op de grens van Oegstgeest/Sassenheim

12 apr 2021 - Bombardement van een kolonne bussen met Nederlandse militairen op 10 mei 1940 bij de Postbrug tussen Oegstgeest en Sassenheim.

De Heimanswetering en het Utrechts-Hollandse vredesverdrag van 1202

2 feb 2021 - De aanleg van de Heimanswetering (ten westen van Alphen aan den Rijn) was zeer waarschijnlijk niet het werk van de bisschop van Utrecht, zoals een vredesverdrag uit 1202 tussen de bisschop en de graaf van Holland, Dirk VII, steeds is uitgelegd.

'Het merovingisch grafveld van Rijnsburg. Kralen met een verhaal'

3 nov 2020 - Korte geschiedenis van het nieuwe Merovechpark in Rijnsburg dat is aangelegd boven een grafveld uit de Merovingische periode.

De kaaszuiveringsfabriek van Bernard Maurits Domsdorf te Nieuwkoop

23 sep 2020 - Artikel over de kaaszuiveringsfabriek in Nieuwkoop, die van 1925 tot 1931 bestond.

Schoonoord en Voorhout en Wittert van der Aa

25 sep 2018 - Emiel van der Hoeven onderzocht de hardnekkige verhalen dat de Leidse familie Wittert van der Aa de eigenaar en bewoner was van de buitenplaats Schoonoord in Voorhout. Onderzoek in lokale en Leidse bronnen wijst uit dat dit niet het geval was. Tevens maakt hij duidelijk hoe dit verhaal in de wereld kwam. Een mooi detail van de relaties binnen Rijnland.

Henricus Klauwers, een negentiende-eeuwse dorpspastoor.

1 mei 2018 - In de parochiekerk van Onze Lieve Vrouw Geboorte in Rijpwetering hangt tussen een rij portretten van voormalige pastoors één portret 'ten voeten uit', dat van pastoor Henricus Klauwers. Het is bijzonder dat een geestelijke in deze religieuze dracht is afgebeeld. Hans van der Wereld beschrijft in dit artikel het leven en werk van pastoor Klauwers, maar ook de kleding van geestelijken in de negentiende eeuw.

Handel in haardas

30 dec 2017 - Al eerder schreef Alfred Bakker over de ashandel in Alkemade. In een artikel voor het Tijdschrift voor Historische Geografie bekijkt hij dit in een breder regionaal perspectief. Overal in Midden Rijnland werd vanaf ongeveer 1750 haardas ingezameld en verkocht aan handelaren die vooral in Brussel gevestigd waren. Die verkochten de as als meststof in Vlaanderen en Brabant. Zij betaalden daarvoor een goede prijs en de opbrengsten werden gebruikt voor de plaatselijke armenzorg. De Belgische Opstand werd deze lucratieve handel uiteindelijk fataal.

Het college van hoofdingelanden. De vertegenwoordiging van de ingelanden in Rijnland en Schieland in de vroegmoderne tijd.

1 feb 2018 - Milja van Tielhof analyseert de opkomst van het College van Hoofdingelanden bij de waterschappen vanaf het eind van de zestiende eeuw. Zij doet dit via een vergelijking tussen de hoogheemraadschappen Delfland en Rijnland (en Vlaanderen). De opkomst van dit nieuwe vertegenwoordigende college betekende dat de steden een greep naar de macht deden binnen de waterschappen.

Uit de ochtendnevels: de contouren van Holland

8 jun 2017 - 'Samen aan het werk, want samen staan we sterk' Met deze oproep eindigt Dick de Boer (Em. Hoogleraar,Middeleeuwse Geschiedenis) de lezing die hij hield voor het symposium Dageraad van Holland over regionale geschiedenis en het belang van samenwerking tussen professionele en 'vrijetijds'historici.

Willem Belt, een Alphense gebedsgenezer

25 mei 2017 - In het archief van het Bisdom Haarlem is een dossier bewaard gebleven over een eenvoudige boerenknecht uit Alphen aan den Rijn, een zekere Willem Belt. De man kon lezen noch schrijven, maar ging wel in Alphen en omgeving de boer op om zieken en ongelukkigen te 'belezen'.

Priestergraven in de Nederlands Hervormde kerk van Rijnsaterwoude

25 mei 2017 - Gedurende een periode van enkele eeuwen hebben gestorven Rijnsaterwoudenaren, maar ook doden uit Roelofarendsveen en Rijpwetering, die destijds kerkelijk tot Rijnsaterwoude behoorden, in de Nederlands Hervormde kerk van Rijnsaterwoude een laatste rustplaats gevonden.

Leidens Ruhrgebied

5 apr 2017 - Hans Endhoven doet een kort verslag van zijn onderzoek naar steen- en pannenbakkerijen en kalkbranderijen rond Leiden in de periode tot ca. 1600. Het is de bewerking van een flitslezing tijdens een symposium van de HVOL in november 2016.

Rijnlanders op bedevaart naar Kevelaer 1912-2012

9 dec 2016 - Kort artikel over de jaarlijkse bedevaarten van Rijnlandse katholieken naar Kevelaer in Duitsland, georganiseerd vanuit Roelofarendsveen. Een korte samenvatting door de auteur van zijn boek hierover uit 2012.

De rol van het patronaatsrecht in de benoeming van predikanten in Oude Wetering in de 17e eeuw

9 dec 2016 - De schrijver behandelt de rol van de ambachtsheer bij de aanstelling van predikanten in de 17e eeuw aan de hand van de gang van zaken in Oude Wetering.

Neogothiek aan de Does. De parochiekerk van Onze Lieve Vrouw Geboorte te Hoogmade (1873-1929)

9 dec 2016 - Hans van der Wereld beschrijft in details de bouwgeschiedenis en het einde van de neogothische rooms-katholieke kerk te Hoogmade.

Systematische metaaldetectie van een Canadees kampement uit mei 1945 op landgoed Oud-Poelgeest te Oegstgeest

9 nov 2016 - Uitgebreid verslag van een onderzoek met via metaaldetectie naar een Canadees kampement in Oegstgeest. Er werd ook gebruik gemaakt van ooggetuigen. Het artikel geeft een goed beeld van de mogelijkheden van dit soort onderzoek. Het onderzoek leverde ook inzicht in gebruik van het park door de tijd heen.

Autobusonderneming Trio verzorgde het personenvervoer van Boskoop via Hazerswoude naar Leiden

8 apr 2016 - Autobusonderneming Trio in het interbellum: een samenwerkingsverband tussen drie ondernemers. Werkte ook samen met Citos, de voorganger van Citosa. In het artikel komen nog veel meer buslijnen aan de orde in de streek tussen Leiden, Alphen, Gouda en Zoetermeer.